Ortaklığın Giderilmesi Davası (İzale-i Şuyu Davası) Nedir
Ortaklığın Giderilmesi Davası (İzale-i Şuyu Davası) Nedir?
Ortaklığın giderilmesi davası, diğer adıyla izale-i şuyu davası, bir taşınmaz veya taşınır mal üzerindeki paylı ya da elbirliği mülkiyetinin sona erdirilmesi için açılan davadır. Uygulamada en sık, miras kalan taşınmazlarda veya ortak satın alınmış gayrimenkullerde paydaşlar arasında yaşanan anlaşmazlıklarda görülür.
Bu dava ile amaç, tarafların artık birlikte malik olduğu malın hukuken tek bir kişiye veya kişilere bağımsız olarak devredilmesi ya da satılarak bedelinin paylaşılmasıdır.
Hukuki Dayanak
Ortaklığın giderilmesi davasının temel hukuki dayanakları:
-
Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 688 – 697: Paylı mülkiyetin tanımı, kapsamı ve ortaklığın sona ermesi.
-
TMK m. 698: Her paydaşın dilediği zaman ortaklığın giderilmesini talep edebileceği hükmü.
-
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 4/1-b: Bu davaların Sulh Hukuk Mahkemeleri’nin görev alanında olduğunu düzenler.
Veraset İlamı (Mirasçılık Belgesi) ve Önemi
Özellikle miras kalan taşınmazlarda ortaklığın giderilmesi davası açılmadan önce, davacı ve diğer mirasçıların mirasçılık sıfatlarının resmen belirlenmesi gerekir.
Bu belgeye veraset ilamı denir.
-
Veraset ilamı, Sulh Hukuk Mahkemesi’nden veya noterlikten alınabilir.
-
Mahkemeye sunulacak bu belge, kimlerin paydaş olduğunu ve pay oranlarını gösterir.
-
Davayı ancak mirasçılık belgesinde adı geçen kişiler açabilir veya davalı olabilir.
Veraset ilamı olmadan açılan davalar, usulden reddedilebilir veya eksikliğin giderilmesi için süre verilir.
Muhdesatın Aidiyeti (Yapı veya Eklentinin Kime Ait Olduğu)
Ortaklığın giderilmesi davasında sıkça karşılaşılan önemli bir konu da muhdesatın aidiyetidir.
Muhdesat, taşınmaz üzerindeki bina, ağaç, kuyu, depo, duvar, eklenti gibi yapıları ifade eder.
Davaya konu taşınmazda bir paydaşın kendi imkanlarıyla yaptığı yapı veya ekleme varsa, bunun kime ait olduğu öncelikle tespit edilmelidir.
Bu tespit genellikle bilirkişi incelemesi ile yapılır.
Eğer muhdesatın davacılardan birine ait olduğu belirlenirse, satış sırasında bu paydaşın katkısı dikkate alınır ve satış bedelinden uygun oranda pay verilmesi sağlanır.
Bu durum, özellikle tarla üzerine yapılan ev, bahçe duvarı, depo veya ek bina gibi unsurlarda sıkça görülür.
Ortaklığın Giderilmesi Davası Türleri
-
Aynen Taksim Yoluyla Ortaklığın Giderilmesi:
-
Taşınmaz bölünebilir nitelikte ise (örneğin arsa, tarla), bilirkişi raporu doğrultusunda aynen taksim yapılabilir.
-
Bu durumda, her paydaşa payına denk gelen bağımsız bir bölüm verilir.
-
Ancak taşınmazın bölünmesi, ekonomik değerini kaybedecekse aynen taksim yapılmaz.
-
-
Satış Yoluyla Ortaklığın Giderilmesi:
-
Bölünme mümkün değilse, mahkeme satış suretiyle ortaklığın giderilmesine karar verir.
-
Satış genellikle icra dairesi aracılığıyla açık artırma usulüyle yapılır.
-
Satıştan elde edilen bedel, pay oranlarına göre taraflara dağıtılır.
-
Ortaklığın Giderilmesi Davası Açma Şartları
-
Ortak bir mülkiyet ilişkisi bulunmalıdır (paylı veya elbirliği mülkiyeti).
-
Davacı, paydaşlardan biri olmalıdır.
-
Dava, taşınmazın bulunduğu yer Sulh Hukuk Mahkemesi’nde açılmalıdır.
-
Dava dilekçesinde, ortaklığın aynen taksim mi yoksa satış yoluyla mı giderilmesi istendiği açıkça belirtilmelidir.
-
Veraset ilamı, tapu kayıt örneği, varsa yapı ruhsatı ve muhdesata ilişkin belgeler dosyaya eklenmelidir.
Uygulamada Süreç Nasıl İşler?
-
Dava açılması → Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvuru yapılır.
-
Taraf teşkili → Tüm paydaşlar davaya dahil edilir.
-
Bilirkişi incelemesi → Taşınmazın bölünebilirliği, muhdesatın durumu ve değeri belirlenir.
-
Taksim veya satış kararı → Mahkeme, bilirkişi raporu doğrultusunda karar verir.
-
Satış ve bedel paylaşımı → Satış gerçekleşirse, bedel icra dairesi tarafından pay oranlarına göre dağıtılır.
Ortaklığın Giderilmesi Davasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
-
Tek bir paydaşın istemiyle dahi ortaklığın giderilmesi mümkündür. Diğer paydaşların rızası gerekmez.
-
Pay oranları miras veya satış işlemlerine göre değişebilir; dava açmadan önce tapu kayıtlarının incelenmesi gerekir.
-
Muhdesat iddiası varsa, dava dilekçesinde mutlaka belirtilmeli ve delillerle desteklenmelidir.
-
Tebligat ve taraf teşkili eksikliği, davanın uzamasına veya reddine neden olabilir.
Sonuç
Ortaklığın giderilmesi davası, paydaşların artık birlikte mülkiyet sürdürmek istemedikleri durumlarda malın bölünmesi veya satılarak paylaşılması amacıyla açılır.
Miras kalan taşınmazlarda, hissedarlar arasındaki anlaşmazlıkların çözümünde en etkili hukuki yoldur.
Ancak dava süreci, veraset ilamı, muhdesat tespiti, pay oranlarının doğru belirlenmesi gibi birçok teknik unsur içerdiğinden, bir avukat aracılığıyla yürütülmesi hak kaybı yaşanmaması açısından büyük önem taşır.
